ÖLÜLERE SEVAP ULAŞIR MI ?
​ MEN AMİLE SALİHAN FELİ NEFSİHİ VE MEN ESÂE FEALEYHÂ SÜMME İLÂ RABBİKÜM TÜRCEÛN ( Câsiye 15)
" Kim salih amel işlerse, bu kendi lehine, kim de kötülük ederse, bu da aleyhinedir. Nihayet Rabbinize döndürüleceksiniz"
Salihan ifadesi belirsiz gelmiştir. Bu durum " Herhangi iyi ve güzel davranış" anlamına gelmektedir.
Bu ayette işlenen Salih amelin kişinin kendisine fayda vereceği belirtilmektedir. Kulun davranışları, istek, arzu ve bilgisinden bağımsız değildir. İnsanın davranışlarını gerçekleştiren temel husus bilgidir. İnsan, bilgisi ile davranışlarına yön vermektedir. Davranışlar ya salih amel ya da kötü ameldir.
Bu ayetin ifade olarak bir benzeri de Fussilet suresinde geçmektedir. " Kim ameli salih işlerse kendi lehinedir, kim de kötülük yaparsa kendi aleyhinedir. Rabbin kullarına zerre miktarı zulmedici değildir" Fussilet 46
" Rabbin kullarına zerre miktarı zulmedici değildir" ifadesi herkesin yaptığı amele karşılık verileceğini ifade etmektedir.
Yine Nahl suresinde " Erkek ve kadın müminlerden kim salih amel işlerse, hiç şüphesiz onu, çok güzel bir hayat ile yaşatırız ve mutlaka yaptıklarının daha güzeli ile mükâfatlandırırız" Nahl 97 buyurmaktadır.
Bu ayetten de Ameli salihin "güzel bir yaşama" neden olacağı anlaşılmaktadır. Güzel bir yaşamdan kast edilen helal ve güzel rızık olduğu hakkında müfessirlerin açıklamaları mevcuttur. Yine güzel bir yaşamdan kastın Süddi'ye göre " Kabir hayâtı" olduğu belirtilmektedir. Yine güzel yaşamın ahiret hayâtı olduğu konusunda müfessirlerin görüşleri mevcuttur.
Bu ayetten ameli salihin kişinin öldükten sonra da faydalanacağı amel olduğunu anlamaktayız. Ameli salih ıslah edici, fayda verici anlamındadır. Kişinin dünya hayatında iken yaptığı ameli salihler kişiye dünya ve ahiret hayatında fayda sağlayacaktır. Nahl süresindeki ayette " Hayâten Tayyibeten " ifadesi kullanılmaktadır. Bu ifade "Hayât" kelimesinin belirsiz gelmesi geniş kapsamı olduğunu ifade eder. Mesela "dünya hayatında" ibaresi olsaydı bu güzel yaşamın sadece dünyaya veya " fil Ahireti" deseydi sadece ahiret hayatına mahsus olacaktı. Ancak Hayâten kelimesi belirsiz gelmesi dünya, kabir ve Ahiret hayatını kapsamaktadır.
Biz, öldükten sonra kişiye sevap ulaşmaz diyenlerin kanaat ve yorumlarına katılmamaktayız. Çünkü ayette ameli salihin kişinin kendisine fayda vereceği hususu muhkemdir, şüphe getirmez. Dünya hayatında yapılan bir salih amel, kişinin kabir ve ahiret hayatında da mükâfatlandıracağına işaret etmektedir. Çünkü Atalarımızın katkıları ile yapılan okullar, hastaneler, yollar, köprüler, camiler, toplumsal hayatın ve devletin nizamının devamı için ödenen maaşlar, yetiştirilen bilim insanları, halk, öğrenciler, meslek sahipleri kısacası varlığın devamını sağlayıcı hayırlı işler ameli salihtir. Atalarımızın, devlete ve millete yaptığı katkılarla bu seviyedeyiz. Örneğin bir hastanın yaşamı kurtarma için hastane, bir çocuğun eğitim görmesi için okul ve bunun sonucunda rızıklanmaları, birlik ve beraberliğimizin ve düşman tehlikelerinden varlığımızı korumak için yapılan çalışmalar, üretilen fikirler, düşünceler, hükumetlerin yaptıkları, topluma hizmetleri, yollar, köprüler ki bunlar rızka daha kolay ulaşmayı sağlayacağı, can ve mal güvenliğini tesis edici çalışmalardır ve bunlar milletin fedakâr katkıları ile gerçekleşmektedir, işte bütün bunlar vs. tamamı ile salih ameldir. Bizler atalarımızın yaptıkları bu katkıların üzerine katkılar yaparak varlığımızı devam ettirerek ameli salihe katkı yapmış bulunmaktayız. Bizden sonraki nesillerde bu katkıların üzerine katkılar yaparak ameli salihlerini devam ettireceklerdir.
İşte bütün bu hizmetlerde katkısı olanlar ameli salih işlemektedirler. Bizler atalarımızın bir salih ameliyiz ve ürünüyüz. Bundan dolayı geçmişte yaşamış iman etmiş olan atalarımıza bugün bu hizmetlerden tahakkuk eden sevaplar ulaşacaktır. Çünkü bu hizmetler onların bir ürünüdür ve ameli salihleridir. Yani kendi nefislerine faydası dokunacaktır. İster bu dünya hayatında olsun, ister kabirde olsun isterse ahiret hayatında olsun bu hizmetlerden tahakkuk eden sevap kendilerine ulaşacaktır. Bu açıdan atalarımızın yaptığı ameli salihler onlara kabir hayatında da fayda sağlayacaktır.
Yine İslam hukuk usulcüleri derler ki " Fiil fâiline muzaf olunur" yani bugün gerçekleşen bir salih amelin yüzyıllar sonrası topluma ve nesillere katkısı bu amelin ilk nedeni olan bizlere isnat edilecektir.
Ayette belirtilen kötü amel şayet toplumu etkileyen bir kötü amel ise geleceği etkilemekte ise bu kötü amelin yüzyıllar sonra doğurduğu neticede ilk faillerini etkileyecektir. Bu açıdan toplumu kötü yolda etkileyecek seyyielerden uzak durmalıyız. Kabirde rahat uyuyamayız.
Burada şöyle soru sorulabilir "Haramdan kazanılanlar ile sevaba katkı ameli salih olur mu?" İslam hukuk usulcüleri derler ki " Batılın kazancı da batıl olur" Haram ile bir katkı Dini açıdan sevaba nail olunmaz. Bunun yanında konu ile ilgili Muhammed 47/28 de "Çünkü onlar Allah'ın gazabına neden olacak şeylerin ardına düştüler. O'nun rızasını istemediler. O' da onların bütün amellerini boşa çıkarttı" Amellerin boşa çıkartılması yaptıkları güzel davranışların Allah katında itibarsız olması ve netice vermemesi anlamına gelmektedir. Bu durum usulcüleri doğrulamaktadır.
Gerek bireysel gerekse yüzyılları etkileyecek salih amellerimizi arttırmalıyız. Günümüzde bazı Kur'an yorumcularının dediği gibi ölülere sevap ulaşmaz düşüncesini ve savını bu ayetler çürütmektedir. Atalarımız rahat uyusunlar. Biz onların salih amelleriyiz. Ve bizim yaptığımız katkılarla daha fazla ürünlerini arttıracağız. Çünkü bizi onlar yetiştirdi. İnancımız o dur ki salih amellerin ölülerimize faydası dokunmaktadır. Okunan Kur’an’ın ölülerimize faydası dokunacaktır. Evlatlar ebeveynlerin salih amelidir. Çünkü evladını yetiştiren, ona Kur’anı öğreten ebeveynidir.
​Bütün İmanlı göçen Atalarımıza Allah’tan rahmet diliyorum.